chasing.pink · Günlük · İsveç Laponyası

Pazar Soğuğu

Porjus·Jokkmokk·Kiruna—Şubat · İsveç Laponyası

Kaydır

Bazı yerler kendini duyurmaz. Porjus da öyle. İnsanı durduran bir manzara, yolun sonunda bekleyen bir simge yok — yalnızca orman ve ağırlığı olan türden bir sessizlik.

Şubat’ta bu kadar kuzeyde soğuk bir hava durumu değildir. İçinde yaşadığın bir hâldir; tıpkı bir dalgıcın basıncın içinde yaşaması gibi.

Porjus

66.9°N · 19.8°ESessizlik ve ölçekölçüm bekleniyor

Önce ağaçlar tuttu onu. Ormandaki her dal kırağıyla tüylenmiş, her iğne yaprağı beyazla çizilmişti; ışık örtünün arasında bir boşluk bulduğunda sert, temiz çubuklar hâlinde iniyordu — bir filmde görsen abartılı diyeceğin türden güneş huzmeleri.

Ayakların altında karın kendine has bir yoğunluğu vardı; çıtırtıdan çok, yavaşça ikna edilen bir şeyin sesi gibiydi. Az ötede donmuş bir göl ufka dek düz ve solgun uzanıyordu; öyle durgundu ki buzdan çok buzun fikri gibiydi — manzaraya dönüşecek kadar uzun tutulmuş bir nefes.

Soğuk bir hava durumu değil. İçinde yaşadığın bir hâl.

O durgunluğun bir yerinde mavi gözler, tüyden bir yakaya takılmış kırağı, çalışan bir köpeğin sabırlı bakışı — ormanda bütün bunlara aldırmayan tek şey.

Husky’ler soğuğu insanlar gibi oynamaz. Yalnızca geçmesini bekler — göründüklerinden daha sıcak.

Aldırışsız bir çalışan köpek — husky, kırağılı tüy — 02Aldırışsız bir çalışan köpek — Porjus

Aradaki yol

Havayla bir tartışmayı kaybetmek.

Kuzeye giden yol, manzarayı yarıp geçmekten çok orada olduğu için özür diliyor gibi. Yol boyunca her tabela karla yarı yarıya silinmişti — jantına dek gömülmüş bir bisiklet yolu işareti, beyazdan bir külah giymiş bir hız sınırı levhası, beyaz ve gökten başka hiçbir şeye karşı tek başına duran kızıl bir patika işareti, kimsenin beklemediği, öyle derin kara gömülmüş ki güçlükle durak sayılan bir otobüs durağı.

Demiryolu bile, göründüğünde, ok gibi dümdüz, onu törensizce yutan bir ufka doğru uzanıyordu — insanların döşediği raylar, insanları pek de umursamayan bir ölçeğin içinde kayboluyordu.

Kara gömülü bir otobüs durağı — 04Otobüs durağı, güçlükle bir durak

Beyaz ve göğe karşı yalnız kızıl işaret — 05Beyaz ve göğe karşı kızıl işaret

Tuhaf, kendine özgü bir güzellik: altyapının havayla yavaş bir tartışmayı kaybedişi. Arabadan daha yüksek bir kar yığınının ötesinde bir yerde, yol sonunda sessizliğinden vazgeçiyor ve odun dumanı kokmaya başlıyor.

Jokkmokk ve Marknad

66.6°N · 19.8°E1605’ten beri · Sámi kış pazarı−24.3°C

Her Şubat’ta bir hafta boyunca, Kutup Dairesi’nin kuzeyindeki bu küçük kasaba küçük bir kasaba olmaktan çıkar. Jokkmokk kış pazarı 1605’ten beri kuruluyor — dört yüz yılı aşkın süredir aynı hafta, aynı soğuk, toplanmak için aynı sebep; bu da onu Avrupa’nın kesintisiz sürdürülen en eski pazarlarından biri ve sessizce, Sámi takviminin en önemli günlerinden biri yapıyor.

marknadskylan — “pazar soğuğu.”
Kışın en soğuk haftasını bulur ve tezgâhını onun içine kurar.

Bu yıl — −24.3°C, ve kimse iki kez anmaya değer bulmadı.

Bunların hiçbiri insanların yüzüne yansımıyordu. Tezgâhlar ilk ışıkla açıldı; ahşap oyma aletleri düzgün sıralar hâlinde dizilmiş, kürk şapkalar düzinelerle yığılmış, el dokuması sepetler ve ren geyiği postları yüzyıllardır olduğu gibi el değiştiriyordu. Bir yerde ateş doğrudan kar yığınının içine yakılmıştı; alevler karın genelde yaptığı işi yapıyordu — kendini yavaşça siyah bir erimiş su halkasına çözüyordu.

Pişen tencerelerden elli metre öteden izleyebileceğin beyaz sütunlar hâlinde buhar yükseliyordu. Sucuklar ve kurutulmuş ren geyiği eti sıralar hâlinde asılıydı; şekerlemeler, kenarları hafifçe kırağı tutmuş kâselerde duruyordu — sanki soğuğun kendisi bir tat istiyordu. Meydanda bir buz heykeli duruyordu — hareket hâlinde yakalanmış iki figür, tam da mevsimin izin verdiği kadar dayanacak biçimde yapılmış, bir gün fazla değil.

Sokaktaki pazar kalabalığı — 06Aynı haftanın dört yüzyılı

Buz heykeli — iki figür — 07İki figür, tek mevsimlik

Ve ren geyikleri her yerdeydi — iplerle kalabalığın arasında çekiliyor, boynuzları satılmak üzere masalara yığılıyordu; genç bir tanesi, aksini düşünmeden önce bir portre için tam yetecek kadar durdu. Bir keresinde, hiç şüphesiz, bir ren geyiği değildi hiç: bir moose, boyutunu gerçekten görebilecek kadar yakın, etrafında olan şenliğe hiç aldırmıyordu.

Kalabalık içinde iple çekilen ren geyiği — 08İple çekilen ren geyiği

Yakından bir moose — şenliğe aldırışsız — 09Şenliğe aldırmayan bir moose — gerçekten bakabilecek kadar yakın

III

Kiruna

67.9°N · 20.2°EDemir ülkesi · doğuya yürüyen kentölçüm bekleniyor

Kiruna, iyi bir son bölümün yapması gerektiği gibi bitiriyor yolculuğu — konuyu değiştirerek. Burası demir ülkesi: kasabanın altındaki LKAB madeni dünyanın en büyük yeraltı demir cevheri madeni ve yirmi yıldır sessizce haritayı yeniden yazıyor.

Özgün kent merkezinin altındaki zemin, onu inşa eden madene doğru yavaşça çöküyor; bu yüzden Kiruna yıllardır neredeyse hiçbir kasabanın yapmak zorunda kalmadığı bir şey yapıyor — kendini, bina bina, üç kilometre doğuya, sıfırdan kurulan yeni bir merkeze taşıyor. Teknik olarak hâlâ taşınmakta olan bir kasabada durmak tuhaf bir şey. Eski kilise sırasını bekliyor. Yeni belediye binasında ise şimdiden insanlar var.

Topografik harita — Kiruna — 10Kiruna · 67.9°N

Topografik harita — Abisko — 11Abisko · 68.4°N

Kasabanın kıyılarının ötesinde ölçek yeniden sıfırlanıyor — dümdüz beyaz bir uzaklık, insana kendini doğru boyutta hissettiren türden bir ufuk. Geziden kalan bir çantanın içinde bir yerde: iki topografik harita, Kiruna ve Abisko, benzin istasyonlarında ve mola yerlerinde katlanıp açılmaktan kırışmış, çoğunlukla tek bir soruyu yanıtlamak için var olan bir rotayı izliyor — daha ne kadar uzak, daha ne kadar soğuk.

Dümdüz beyaz uzaklık — geniş Kuzey manzarası — 12Dümdüz beyaz uzaklık — insanı doğru ölçen ufuk

Bu öyküde
kuzey ışığı yok.

O hafta onun için değildi — gökyüzü baştan sona kapalı kaldı, bulutlar alçak ve yakın, yeşil ya da pembeden çok karla ilgiliydi. Bazı yolculuklar ışıkların peşinden gitmek içindir. Bu yolculuk ise dört yüz yıllık bir pazarın soğuğu umursamayışını ve bir kasabanın kendini toplayıp doğuya yürümeye başlayışını izleyecek kadar uzun süre kıpırdamadan durmak içindi.

Tüm kareler